{"id":10549,"date":"2023-06-23T09:17:47","date_gmt":"2023-06-23T06:17:47","guid":{"rendered":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/?p=10549"},"modified":"2023-06-23T12:23:09","modified_gmt":"2023-06-23T09:23:09","slug":"tarihi-acik-hava-arsivi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/2023\/06\/23\/tarihi-acik-hava-arsivi\/","title":{"rendered":"Tarihi A\u00e7\u0131k Hava Ar\u015fivi"},"content":{"rendered":"

Osmanl\u0131 d\u00f6neminde tarihe not d\u00fc\u015fmek, \u00f6nemli olaylar\u0131 kaydetmek ve duygular\u0131 dile getirmek i\u00e7in s\u00fctunlar\u0131n bileziklerine kaz\u0131nan yaz\u0131lar, \u0130stanbul genelinde 18 camide, 5 t\u00fcrbede ve Topkap\u0131 Saray\u0131’n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerinde yer al\u0131yor. D\u00f6nemin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc anlatt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilen bilezik yaz\u0131lar\u0131yla ilgili konu\u015fan Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Nazif Ar\u0131man, \u201cS\u00fctunlarda bulunan bileziklerde tarihi bir\u00e7ok \u00f6nemli olay\u0131n \u00fczerlerine yaz\u0131lmas\u0131yla adeta a\u00e7\u0131k hava ar\u015fivi niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor\u201d dedi. Bilezik yaz\u0131lar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u015eehzade Camii havadan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi.
\n<\/span><\/strong>
\nOsmanl\u0131 d\u00f6neminde camilerin, t\u00fcrbelerin s\u00fctunlar\u0131nda bulunan bilezik yaz\u0131lar\u0131 tarih hakk\u0131nda bilgi veren kaynaklardan biriydi. \u00d6nemli olaylar\u0131n kaydedildi\u011fi ve duygular\u0131n ifade edildi\u011fi bilezik yaz\u0131lar\u0131, \u0130stanbul genelinde 18 camide, 5 t\u00fcrbede ve Topkap\u0131 Saray\u0131’n\u0131 \u00e7e\u015fitli yerlerinde bulunuyor. Osmanl\u0131lar, d\u00f6nemin olaylar\u0131n\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131 rastgele de\u011fil \u00f6zellikle padi\u015fahlar\u0131n yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131, kalabal\u0131\u011f\u0131n daha \u00e7ok oldu\u011fu cami avlular\u0131nda bulunan s\u00fctunlar\u0131n tun\u00e7, bronz ve pirin\u00e7ten yap\u0131lan bileziklerine yaz\u0131yorlard\u0131. Duyuru niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan yaz\u0131lar, ah\u015fap ya da mermer yap\u0131lar \u00fczerine \u00e7elik kalem ve tokmakla yaz\u0131 kaz\u0131yan \u2018hakkaklar’ taraf\u0131ndan 16. ve 18. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kamusal alanda toplumu bilgilendirmek ad\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O d\u00f6nemde e\u011fitimli ki\u015filerden olu\u015fan hakkaklar bilezik, m\u00fch\u00fcr, kitabe, mezar ta\u015f\u0131 gibi zeminleri kaz\u0131yarak sanatlar\u0131n\u0131 icra ediyorlard\u0131. Hakkaklar taraf\u0131ndan kaz\u0131nan \u00fczerlerinde yang\u0131nlar\u0131n, tayinlerin, vefatlar\u0131n, dualar\u0131n, nasihatlerin bulundu\u011fu s\u00fctunlar\u0131n, d\u00f6nemin bir haber kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/span><\/p>\n

\u201cTarihi bir\u00e7ok \u00f6nemli olay\u0131 \u00fczerlerine kaydedilmesiyle adeta bir a\u00e7\u0131k hava ar\u015fividir\u201d<\/span><\/strong>
\nCamilerin s\u00fctun bileziklerinde bulunan tarihi yaz\u0131lar hakk\u0131nda konu\u015fan Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 – Yazar Nazif Ar\u0131man, \u201cS\u00fctun bilezi\u011fi, s\u00fctunlar\u0131n kaideleriyle beraber birle\u015fme noktalar\u0131na monte edilen tamamen estetik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm maksatl\u0131 kullan\u0131lan mimari yap\u0131 elemanlar\u0131d\u0131r. Bunlar ekseriyetle pirin\u00e7, tun\u00e7 ve bronzdan imal edilmi\u015flerdir. Temel maksatlar\u0131, s\u00fctunun kaideyle birle\u015fme noktas\u0131ndaki \u00e7irkin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc ortadan kald\u0131rmak ve oraya estetik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc vermektir. Osmanl\u0131 bunu mimari \u00fcslubundan ve genel maksad\u0131ndan hari\u00e7 olarak farkl\u0131 bir alanda daha kullanm\u0131\u015f. S\u00fctunlarda bulunan bileziklerde tarihi bir\u00e7ok \u00f6nemli olay\u0131 \u00fczerlerine kaydedilmesiyle adeta bir a\u00e7\u0131k hava ar\u015fividir. Yaz\u0131lar, mahiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan belli bir kategori i\u00e7erisinde yer alm\u0131yor ne yaz\u0131k ki \u00e7ok farkl\u0131 alanda ve geni\u015f bir yelpazeye sahip olan yaz\u0131 \u00e7e\u015fitleri var. Bunlar\u0131n i\u00e7erisinde dualar, temenniler, beklentiler, istekler ayn\u0131 zamanda beddua var. Tayinler, atamalar, vefatlar, evlilik ilanlar\u0131, \u0130stanbul’da meydana gelmi\u015f olan yang\u0131nlar, donanman\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131, el\u00e7ilerin \u015faha g\u00f6nderilmesi, yine i\u00e7inde \u00f6zellikle Fars\u00e7a ve Arap\u00e7a \u00f6zl\u00fc s\u00f6zler, beyitler, nasihatler, ayetler ve hadisler yer almaktad\u0131r. \u0130stanbul genelinde 18 cami, 5 t\u00fcrbe ve Topkap\u0131 Saray\u0131 muhtelif k\u0131s\u0131mlar\u0131nda toplam da 285 yaz\u0131y\u0131 toplad\u0131m. Bunlar\u0131 m\u00fcstakil bir eserde bir araya getirdim, eser 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131. \u015eu an son yapm\u0131\u015f oldu\u011fum ara\u015ft\u0131rmalarla yaz\u0131lar 300 civar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f durumda di\u011fer yandan da T\u00fcrkiye’nin t\u00fcm bilezik yaz\u0131lar\u0131n\u0131 topluyorum. Onlarda \u015fu anki s\u00fcrecimiz bitmek \u00fczere \u0130n\u015fallah yak\u0131n bir zamanda yay\u0131mlanacakt\u0131r. Yapm\u0131\u015f oldu\u011fum ara\u015ft\u0131rmada en eski tarih 1506 tarihinde Beyaz\u0131t Camii’nde yine en son yaz\u0131 da 1779 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olan o da ayn\u0131 camii de Beyaz\u0131t Camii’ndedir. En fazla yaz\u0131 17. y\u00fczy\u0131lda Sultan 4. Mehmed d\u00f6neminde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dczerinde tarih bar\u0131nd\u0131ran 14 yaz\u0131 da Sultan 4. Mehmed d\u00f6nemine aittir. Onun haricinde genel yelpazeye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman 16 ve 18. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan ve sonra ortadan kalm\u0131\u015f olan bir ekol olarak bakabiliriz\u201d dedi.<\/span><\/p>\n

\u201c\u015eehzade Camii’ndeki yaz\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck ekseriyeti Kas\u0131mpa\u015fal\u0131 Osman \u00c7elebi’ye ait olan yaz\u0131lard\u0131r\u201d<\/span><\/strong>
\nTarihi olaylar hakk\u0131nda bilgi veren s\u00fctun yaz\u0131lar\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fck ekseriyetinin Kas\u0131mpa\u015fal\u0131 Osman \u00c7elebi’nin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktaran Ar\u0131man, \u201cYaz\u0131lar, hakkak denilen bir meslek grubu taraf\u0131ndan \u00e7elik kalem ve tokmaklarla bileziklerin \u00fczerine kaz\u0131ma usul\u00fcyle yap\u0131l\u0131yordu. Hakkak normalde hattat\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu yaz\u0131lar\u0131, yazmakla g\u00f6revli olan ki\u015fidir. Ayn\u0131 zamanda bir kaz\u0131y\u0131c\u0131d\u0131r. Sadece bilezik yaz\u0131s\u0131 de\u011fil, m\u00fch\u00fcr kaz\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, mezar ta\u015f\u0131 kaz\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 ve kitabe kaz\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 da hakkak olarak nitelendirilir. Hattat\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131, hakkak belirtilen objeler \u00fczerine \u00e7elik kalemlerle ve tokmaklarla i\u015fler e\u011fer hattat da hakkak da ayn\u0131 ki\u015fi olursa bunlara \u2018z\u00fclcenaheyn’ denilen \u2018iki kanatl\u0131’ manas\u0131na gelen bir unvan verilmekteydi. Buradaki s\u00fctun bileziklerindeki yaz\u0131larda da Evliya \u00c7elebi \u00f6zellikle S\u00fcleymaniye Camii’ni anlat\u0131rken oradaki bilezik yaz\u0131lar\u0131ndan bahseder, vurgu yapar. \u00dczerindeki tarihlerin enteresan olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla hatta hayretini gizleyemedi\u011fini de belirtir. Oradaki yaz\u0131lar d\u00f6nem itibariyle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Evliya \u00c7elebi’nin anlatmas\u0131na g\u00f6re vak\u0131flar taraf\u0131ndan tutulan tarih\u00e7i hakkaklar\u0131n oldu\u011fundan bahsediyor. Yani tarih\u00e7i hakkaklar\u0131n vak\u0131flar taraf\u0131ndan \u00f6zel olarak tutuldu\u011funu ve \u00f6nemli olaylar\u0131n onlar taraf\u0131ndan bilezi\u011fin \u00fczerine kaz\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber veriyor. S\u00fcleymaniye Camii’ndeyse bahsetmi\u015f oldu\u011fumuz bilezikler Kas\u0131mpa\u015fal\u0131 Osman \u00c7elebi’ye en fazla yaz\u0131 zaten kendisine ait ve en g\u00fczel yaz\u0131 da kendisine aittir. \u015eu an i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u015eehzade Camii’ndeki yaz\u0131lar\u0131nda b\u00fcy\u00fck ekseriyeti yine Kas\u0131mpa\u015fal\u0131 Osman \u00c7elebi’ye ait olan yaz\u0131lard\u0131r\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/span><\/p>\n

Kutsal topraklara g\u00f6nderilen Kabe olu\u011fu \u015eehzade Camii’nin s\u00fctununa \u201cAlt\u0131n oluk i\u015flendi sene 1021\u201d \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015f<\/span><\/strong>
\n\u015eehzade Camii s\u00fctunlar\u0131na kaydedilen olaylar\u0131 okuyan Ar\u0131man, \u201cBurada Osman \u00c7elebi’nin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu yang\u0131n tarihi var. ‘\u0130slambol’da ate\u015f vaki oldu. Rebi\u00fclahir’in 11’inde’ diye kaz\u0131nm\u0131\u015f. Osman \u00c7elebi’nin \u00f6zellikle \u0130stanbul’u, \u0130slambol olarak yazmas\u0131 burada dikkatlerden ka\u00e7mayan bir detay. Di\u011fer bilezikte ise bahsetmi\u015f oldu\u011fumuz evlilik ilanlar\u0131ndan bir tanesi var. ‘Sultan Murat \u015eah, Fatma Sultan’\u0131 \u0130brahim Pa\u015fa’ya verdi. Cemaziyelahir\u00fcn evvelinde. Sene 993’ Kaynaklar da Sultan 3. Murat’\u0131n k\u0131z\u0131 olan Fatma Sultan’\u0131 de\u011fil farkl\u0131 bir han\u0131m sultan\u0131n \u0130brahim Pa\u015fa’ya verildi\u011fine dair kay\u0131tlar var. Dolay\u0131s\u0131yla hakkak\u0131n burada hatal\u0131 bir isim kaz\u0131m\u0131\u015f olabilecek oldu\u011fu varsay\u0131lmaktad\u0131r. Burada yine Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Surre-i Humayun alaylar\u0131 ile kutsal topraklara g\u00f6nderilmi\u015f olan hediyelerden bir tanesinden bahsediliyor. ‘Alt\u0131n oluk i\u015flendi sene 1021’ Osman \u00c7elebi’nin imzalam\u0131\u015f oldu\u011fu bir yaz\u0131. Alt\u0131n oluk, kutsal topraklara Kabe’ye monte edilmek \u00fczere \u0130stanbul’da yap\u0131lan ve oraya g\u00f6nderilen hediyeden bize haber veriyor. Ayn\u0131 yaz\u0131dan bir tane Fatih Camii’nde, bir tane de Yavuz Sultan Selim Camii’nde var. Alt\u0131n olu\u011fun bizzat tasar\u0131m\u0131n\u0131 Katip \u00c7elebi, Cihann\u00fcmas\u0131nda kendisinin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130stavroz Saray\u0131 ( Beylerbeyi Saray\u0131) bah\u00e7esinde ise Kabe maketi kurulup olu\u011funu bizzat kendi eliyle makete yerle\u015ftirdi\u011fini akabinde tamamland\u0131ktan sonra da kutsal topraklara g\u00f6nderildi\u011finden bahseder\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Osmanl\u0131 d\u00f6neminde tarihe not d\u00fc\u015fmek, \u00f6nemli olaylar\u0131 kaydetmek ve duygular\u0131 dile getirmek i\u00e7in s\u00fctunlar\u0131n bileziklerine kaz\u0131nan yaz\u0131lar, \u0130stanbul genelinde 18<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":10553,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[1,5],"tags":[],"class_list":["post-10549","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-gundem"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10549"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10549\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10553"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marmarayerelhizmet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}